Samen opleiden en professionaliseren
Een goede leraar maakt het verschil in een klas! Hoe zorgen we ervoor dat leraren goed worden opgeleid én dat we ze behouden binnen het onderwijs? Voor Carla Luycx, directeur van de pabo aan de Hogeschool Utrecht (HU), ligt de sleutel in een goede samenwerking. Binnen Onderwijsregio Midden-Nederland werkt zij nauw samen met andere hogescholen, het primair onderwijs, universiteiten en mbo’s om nieuwe leerkrachten optimaal voor te bereiden op de praktijk en ervoor te zorgen dat professionals in het onderwijs kunnen blijven ontwikkelen en groeien.
Nieuwe kansen door regionale samenwerking
Met de komst van de onderwijsregio’s kreeg de samenwerking tussen pabo’s, basisscholen en andere onderwijsinstellingen opnieuw vorm. De HU is actief in zes onderwijsregio’s, maar concentreert zich vooral op Onderwijsregio Midden-Nederland en Utrecht Stad, waar respectievelijk 73% en 16% van hun studenten actief zijn. “Deze nieuwe structuur biedt uitdagingen, maar vooral kansen,” vertelt Carla. “We zijn nu écht met elkaar in gesprek, luisteren naar elkaar en zoeken actief naar synergie. Anders dan bij eerdere initiatieven zoals RAL en RAP, die vooral bestuurlijk waren, werken we nu op alle niveaus samen.”
Om de samenwerking effectief te maken, werken alle betrokken partijen aan een gedeelde visie en aanpak. “Door als onderwijsinstellingen en besturen een gezamenlijk verhaal te ontwikkelen, kunnen we dit uitdragen in gesprekken met gemeenten, samenwerkingsverbanden en andere netwerken. Dat versterkt niet alleen onze boodschap, maar ook het wij-gevoel binnen het onderwijs.”
Samen opleiden: een gedeelde verantwoordelijkheid
“Leraar word je niet alleen in de collegebanken, maar vooral in de praktijk,” benadrukt Carla. De HU werkt daarom nauw samen met schoolbesturen om studenten direct in de scholen op te leiden. “Daar ervaren ze hoe het is om voor een klas te staan en krijgen ze begeleiding van ervaren leraren.”
Naast de samenwerking met schoolbesturen en andere hogescholen, is er ook een academisch partnerschap met de Universiteit Utrecht, gericht op het opleiden van academische leraren. “Deze leraren kunnen een bredere rol vervullen binnen scholen, maar we zien dat sommigen vertrekken door gebrek aan uitdaging. Dat is zonde, want juist zij kunnen waardevol bijdragen aan onderwijskundige vraagstukken. Dat is dus ook een onderwerp wat op onze agenda staat.”
Samen opleiden gaat verder dan de opleiding zelf. “De eerste drie jaar na de pabo zijn cruciaal. Veel starters missen de nodige steun en stromen uit, ondanks goede intenties van scholen. Daarom zetten we als onderwijsregio sterk in op begeleiding tijdens deze inductiefase. We willen dat startende leraren een stevige basis krijgen en met plezier voor de klas blijven staan.”
Focus op gespecialiseerd onderwijs
Ook binnen het gespecialiseerd onderwijs groeit de vraag naar leraren. “Het tekort is hier groot, en alleen een reguliere pabo-opleiding is vaak niet voldoende. Leraren in deze sector hebben extra (ortho)pedagogische vaardigheden nodig.” Om studenten hier beter op voor te bereiden, wordt gespecialiseerd onderwijs binnenkort vanaf het eerste jaar van de pabo geïntegreerd in het curriculum. “Veel pabostudenten kiezen standaard voor het reguliere onderwijs omdat ze minder bekend zijn met het gespecialiseerd onderwijs. Door dit vroeg in de opleiding een plek te geven, hopen we de interesse hiervoor te vergroten.”
Een leven lang ontwikkelen
Om professionals te behouden, vinden we het binnen de onderwijsregio belangrijk om loopbaanmogelijkheden te creëren. Startende leerkrachten die ervaring op willen doen, doorgewinterde leerkrachten die zich willen specialiseren of pedagogisch medewerkers die voor de klas willen staan, de behoefte aan flexibele leertrajecten is groot. Om hier goed op in te spelen, werkt de pabo van de HU nauw samen met de pabo van de Marnix Academie, het primair onderwijs, de Universiteit Utrecht, de Universiteit voor Humanistiek, de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) en diverse mbo-opleidingen.
“We bieden trajecten aan waarin onderwijsassistenten kunnen doorstromen naar een Associate Degree (AD) en vervolgens naar de pabo of zelfs een masteropleiding. Daarbij houden we rekening met verschillende specialisaties. In Amersfoort hebben we het AD-DEP-programma (Didactisch Educatief Professional), gericht op instructie en basisvaardigheden. De Marnix Academie in Utrecht biedt het AD-PEP-programma aan, meer gericht op kinderopvang en onderbouw. Zo bereiken we verschillende doelgroepen.”
Ook wetenschappelijke inzichten spelen een steeds grotere rol in het professionaliseren van leraren. “Lectoraten binnen de HU en andere hogescholen brengen actuele kennis in en helpen bij het ontwikkelen van professionaliseringstrajecten. Dit zorgt ervoor dat leraren niet alleen praktijkervaring opdoen, maar ook werken met de nieuwste onderwijskundige inzichten.”
Onderwijs als krachtig beroep
Het onderwijs is volop in beweging, benadrukt Carla. “We moeten het beeld van onderwijs als statisch beroep doorbreken. Er zijn zoveel mogelijkheden, en het is aan ons om die beter zichtbaar te maken.”
Het imago van de sector speelt een belangrijke rol bij zowel de instroom als het behoud van leraren. Maar ook bij het aantrekken van meer mannen voor de klas. “Iedereen heeft een mening over onderwijs. Het is aan onderwijsprofessionals om te laten zien wat goed onderwijs is en waarom dit beroep zo waardevol is. Het is tijd om het vakmanschap van leraren meer te erkennen en uit te dragen.”
Goed onderwijs geven draait volgens Carla ook allang niet meer alleen om kennisoverdracht, maar vooral om de interactie tussen leraar en leerling: zien wat een kind nodig heeft en hierop inspelen. “Soms heeft een leerling behoefte aan een duidelijke instructie, soms juist aan een luisterend oor of bevestiging. Een goede leerkracht herkent die signalen en weet hoe hij erop moet reageren. Dit vraagt niet alleen om didactische vaardigheden, maar ook om pedagogisch inzicht en zelfkennis.”
Om zelfverzekerd voor de klas te staan, moeten leraren zelf ook in balans zijn. “Voor een groep kinderen staan vraagt veel van je. Daarom leren we pabostudenten niet alleen hoe ze lesgeven, maar ook hoe ze omgaan met stress, hoe ze grenzen kunnen stellen en op welke manier ze zelfreflectie kunnen toepassen.”
Om leraren de ruimte te geven om echt in te spelen op de behoeften van de leerlingen, is ook krachtig onderwijskundig leiderschap nodig. “Schoolleiders spelen een cruciale rol in het creëren van een omgeving waarin leraren zich kunnen richten op wat echt telt: goed onderwijs geven aan elk kind. Een goede schoolleider heeft een sterke onderwijskundige visie, faciliteert, moedigt aan en zorgt ervoor dat leraren zich kunnen ontwikkelen, zodat zij hun leerlingen optimaal kunnen begeleiden.”
Samen bouwen aan de toekomst
Binnen Onderwijsregio Midden-Nederland wordt hard gewerkt aan een gezamenlijke koers. “We zitten in een fase waarin we goed naar elkaar luisteren en elkaars behoeften en uitdagingen willen begrijpen. We bouwen samen aan een sterke onderwijsregio waarin we niet concurreren, maar elkaar versterken.”
Met die gezamenlijke visie en samenwerking kan het onderwijs van de toekomst vorm krijgen. “Het lerarentekort en de uitdagingen van vandaag zijn niet in één dag opgelost. Door goed samen te werken en te innoveren kunnen we niet alleen het lerarentekort aanpakken, maar ook een sector neerzetten waarin iedereen zich gewaardeerd en gesteund voelt.”
Bio: Carla Luycx is directeur van de pabo aan de Hogeschool Utrecht. Binnen Onderwijsregio Midden-Nederland draagt zij actief bij aan het versterken van samenwerkingen en het verder ontwikkelen van samen opleiden en professionaliseren.
